Ανακαίνιση κουζίνας – Στάδια σχεδιασμού & κατασκευής

Μια λειτουργική κουζίνα υψηλής αισθητικής με σύγχρονο εξοπλισμό αποτελεί πρωταρχικό ζητούμενο σε μια ανακαίνιση κατοικίας. στο κείμενο που ακολουθεί παρουσιάζονται αναλυτικά τα κυριότερα βήματα, ώστε αυτός ο στόχος να γίνει εφικτός και μάλιστα με τον πλέον αποδοτικό τρόπο. 
 
Η κουζίνα αποτελεί αδιαμφισβήτητα την “καρδιά” του σπιτιού, είναι ο χώρος προετοιμασίας του φαγητού και συγκέντρωσης της οικογένειας γύρω από το τραπέζι. Στη σύγχρονη κατοικία, η παρασκευή του φαγητού εκτελείται συχνά σε ανοιχτό χώρο, σε άμεση οπτική επαφή ή και ενιαία διάταξη με τους κύριους χώρους διημέρευσης, ενώ γύρω από τον πάγκο εργασίας φιλοξενούνται όλο και περισσότερες δραστηριότητες. Οι σύγχρονες απαιτήσεις, σε συνδυασμό με τη νέα αισθητική που συνεπάγεται η ποικιλία διαθέσιμων υλικών, την ανάγκη αποκατάστασης των φθορών που επιφέρει η εντατική χρήση της κουζίνας σε βάθος χρόνου, αλλά και την προσπάθεια εξοικονόμησης ενέργειας, καθιστούν την ανακαίνιση της κουζίνας ως τάση της εποχής.
 
Τα 10 στάδια σχεδιασμού & κατασκευής
 
Οι κατασκευαστικές και όχι μόνο εργασίες που υλοποιούν το σχεδιασμό έχουν συχνά μεγάλη διάρκεια και κόστος. Για αυτό το λόγο, κομβικής σημασίας είναι η τήρηση ενός χρονοδιαγράμματος που προβλέπει αναλυτικά τη σειρά των πραγματοποιούμενων εργασιών, η εκπόνηση σχεδίων ακριβείας που επικαιροποιημένα κοινοποιούνται σε όλους τους τεχνικούς, η ομαλή συνεργασία μεταξύ των ειδικών, αλλά και η επίβλεψη από έμπειρο μηχανικό με προσοχή στη λεπτομέρεια.

Η σύγχρονη κουζίνα καλείται να φιλοξενήσει ποικιλία λειτουργιών της πολύπλοκης καθημερινότητας των ανθρώπων.
Είναι ένας χώρος εξωστρεφής, γεμάτος ζωή και κίνηση, η “καρδιά” του σπιτιού.

1. Σχεδιασμός και χωροθέτηση

Στη γενική περίπτωση, μια ανακαίνιση κουζίνας δεν συνεπάγεται αλλαγή της θέσης της στην κάτοψη του σπιτιού λόγω –κυρίως– των περιορισμών που θέτουν οι υφιστάμενες υδραυλικές εγκαταστάσεις. Μάλιστα, σε ένα μεγάλο πλήθος περιπτώσεων, η γενική διάταξη διατηρείται, δηλαδή η θέση του νεροχύτη, του ψυγείου και του απορροφητήρα και κατά συνέπεια του φούρνου και των εστιών, μένει σταθερή. Αυτές οι τρεις συσκευές, ορίζουν το “τρίγωνο εργασίας”, όπως αναφέρεται στη βιβλιογραφία, το οποίο σχεδιάζεται έτσι ώστε να ελαχιστοποιούνται οι κινήσεις, να παρέχεται η μέγιστη άνεση στο χρήστη και να αποφεύγονται τα ατυχήματα. Η διάταξη της κουζίνας εξαρτάται από το μέγεθος και το σχήμα του χώρου, κυρίως όμως από τον τρόπο που οι χρήστες επιθυμούν να οργανώσουν τις δραστηριότητές τους σ’ αυτόν.

Σχηματική απεικόνιση των συνηθέστερων διατάξεων των συσκευών της κουζίνας.
Το “τρίγωνο εργασίας” περιλαμβάνει νεροχύτη, κουζίνα και ψυγείο και η οδηγία είναι κάθε πλευρά του να έχει μήκος 1,20 – 2,70 m. 

2. Σχεδιασμός αποθηκευτικών χώρων και πάγκων

Είναι η στιγμή που λαμβάνονται οι αποφάσεις σχετικά με τις συσκευές που θα εξοπλίσουν την κουζίνα, καθώς οι διαστάσεις και οι ενεργειακές τους απαιτήσεις επηρεάζουν τα επόμενα βήματα και σχεδιάζονται οι αποθηκευτικοί χώροι και οι πάγκοι εργασίας. Η επιλογή είναι αρχικά ανάμεσα σε τυποποιημένη κουζίνα μαζικής παραγωγής και κουζίνα κατά παραγγελία. Η πρώτη επιλογή έχει το πλεονέκτημα της γρήγορης κατασκευής με μικρότερο συνήθως κόστος, ενώ στη δεύτερη περίπτωση αξιοποιείται στο έπακρο ο διαθέσιμος χώρος, με τρόπο απόλυτα προσαρμοσμένο στην αισθητική και στις ανάγκες του χρήστη. Η επιλογή των υλικών γίνεται επίσης σ’ αυτό το στάδιο. Για τα κουτιά αποθήκευσης και εντοιχισμού συσκευών επιλέγονται πέραν του φυσικού ξύλου, προϊόντα ξυλείας και συνθετικά υλικά με επικαλύψεις μελαμίνης ή βακελίτη. Για τους πάγκους εργασίας οι απαιτήσεις σε σκληρότητα και ανθεκτικότητα είναι υψηλότερες και σε συνδυασμό με την ανάγκη ελαχιστοποίησης της απορροφητικότητας, υλικά όπως το μάρμαρο, ο γρανίτης, ο χαλαζίας και τα ομογενή υλικά τύπου corian προκύπτουν ως τα πλέον κατάλληλα.

Η πλέον αποδοτική αξιοποίηση του διαθέσιμου αποθηκευτικού χώρου αποτελεί βασική επιδίωξη τόσο για τον πελάτη, όσο και για το σχεδιαστή και τον κατασκευαστή.
 

3. Εργασίες αποξηλώσεων – καθαιρέσεων και προετοιμασία του χώρου

Εφόσον το σχέδιο έχει οριστικοποιηθεί και κοινοποιηθεί σε όλους τους τεχνικούς, οι εργασίες ξεκινούν με την αποξήλωση της υφιστάμενης διαμόρφωσης. Καθαιρούνται και απομακρύνονται ερμάρια και πάγκοι, επενδύσεις τοιχοποιίας και δάπεδα, αν υπάρχει τέτοια πρόβλεψη. Σ’ αυτό το στάδιο, ενδέχεται να τροποποιηθούν τα ανοίγματα ή να αποξηλωθεί τμήμα μη φέρουσας τοιχοποιίας για τη διεύρυνση του χώρου. Σε κάθε περίπτωση, είναι χρήσιμο να αποκαλυφθούν με προσοχή οι υδραυλικές και ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, διότι κατά πάσα πιθανότητα θα ξαναχρησιμοποιηθούν. Αν το υπάρχον δάπεδο πρόκειται να διατηρηθεί στη νέα κουζίνα, είναι απαραίτητη η προφύλαξή του με χαρτόνια ή συνθετικές μεμβράνες.

Οι εργασίες ξεκινούν με την αποξήλωση της υφιστάμενης διαμόρφωσης.
Καθαιρούνται και απομακρύνονται ερμάρια και πάγκοι, επενδύσεις τοιχοποιίας και δάπεδα, αν υπάρχει τέτοια πρόβλεψη

4. Εργασίες στο σύστημα ύδρευσης και αποχέτευσης

Ο υδραυλικός παραλαμβάνει το χώρο της κουζίνας μετά τις αποξηλώσεις, με αποκαλυμμένη την υφιστάμενη εγκατάσταση. Προηγείται έλεγχος για διαρροές, ίχνη υγρασίας και επάρκεια παροχών. Κατόπιν, υλοποιείται το νέο σχέδιο. Οι εργασίες αφορούν ως επί το πλείστον σε τροποποιήσεις γραμμών και παροχών λόγω αλλαγής της θέσης κάποιας συσκευής, εξασφάλιση πρόσθετης παροχής για να καλυφθεί κάποια νέα ανάγκη, όπως για πλυντήριο πιάτων, που δεν είχαν οι κουζίνες πριν από μερικές δεκαετίες ή ψυγείο με παροχή νερού. Σε κουζίνες που αλλάζουν διάταξη και κυρίως σε κουζίνες με νησίδα η εργασία του υδραυλικού είναι πολύπλοκη και συχνά περιλαμβάνει ριζική αποξήλωση της υδραυλικής εγκατάστασης και δημιουργία νέας. Άλλοτε η εργασία του υδραυλικού στην ανακατασκευή κουζίνας αφορά κυρίως σε πρόβλεψη μελλοντικών δυσάρεστων καταστάσεων, αξιολογώντας το υπάρχον σύστημα, και σε εφαρμογή προληπτικών μέτρων, όπως αντικατάσταση των σωληνώσεων με πολυστρωματικούς σωλήνες για ελαχιστοποίηση των απωλειών και των παλαιών χάλκινων συνδέσεων με νέες ανθεκτικές στην οξείδωση.
 
5. Εργασίες στο ηλεκτρολογικό σύστημα

Η αποκαλυμμένη ηλεκτρολογική εγκατάσταση επιτρέπει την επιθεώρηση των υφιστάμενων παροχών και την εξασφάλιση νέων, προκειμένου να υπάρξει επάρκεια για τις νέες συσκευές, όπως είναι ο φούρνος μικροκυμάτων και οι καφετιέρες, την τροποποίηση των υφιστάμενων γραμμών, είτε διότι κάποια συσκευή αλλάζει θέση είτε διότι στην ίδια θέση προκύπτει μεγαλύτερη ανάγκη και η παροχή χρειάζεται επαύξηση. Σε συνεργασία με πελάτη και μηχανικό, ο ηλεκτρολόγος προβλέπει τις επιπλέον θέσεις για τους ρευματοδότες (πρίζες) στις θέσεις που θα χρειαστούν, δηλαδή κοντά στον πάγκο εργασίας, σε απόσταση ασφαλείας από το νεροχύτη. Το τυπικό ύψος για αυτές τις εξόδους είναι το 1,10 m, δηλαδή 20 εκατοστά επάνω από τον πάγκο. Καινοτόμο λύση αποτελούν διατάξεις πολλαπλών παροχών που ενσωματώνονται στον πάγκο εργασίας, εξοικονομώντας χώρο, και αποκαλύπτονται μόνο όταν πρόκειται να χρησιμοποιηθούν. Μεγάλο μέρος της υλοποίησης της ηλεκτρομηχανολογικής μελέτης είναι η εξασφάλιση νέων γραμμών για το φωτισμό της κουζίνας και ανεξάρτητων αναμμάτων για εξοικονόμηση ενέργειας.
Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, εφαρμόζονται επιχρίσματα στις τοιχοποιίες, αφήνοντας εμφανείς μόνο τις αναμονές που έχουν εξασφαλίσει οι ειδικοί. Πραγματοποιούνται επίσης διαμορφώσεις στις οροφές με συστήματα ξηρής δόμησης, αν κάτι τέτοιο προβλέπεται, και εκτελούνται εργασίες χρωματισμού.

Καινοτόμο λύση αποτελούν διατάξεις πολλαπλών παροχών που ενσωματώνονται στον πάγκο εργασίας

6. Τοποθέτηση ερμαρίων και πάγκων εργασίας

Κατά κανόνα, η πρώτη τοποθέτηση είναι αυτή των κουτιών για αποθήκευση ή εντοιχισμό συσκευών. Επόμενο βήμα είναι η τοποθέτηση των φύλλων που κλείνουν τα κουτιά και συμπληρώνουν την εικόνα της κουζίνας και τελευταίο βήμα είναι ο πάγκος εργασίας. Για το άνοιγμα των ντουλαπιών τοποθετούνται εμφανείς λαβές, ενώ η νέα αισθητική ενθαρρύνει πιο διακριτικές λύσεις, όπως άνοιγμα με μηχανισμό “push”, με άσκηση πίεσης και πόμολα μορφής “χούφτας” με ειδική διαμόρφωση του φύλλου εσωτερικά, ώστε το πορτάκι να ανοίγει τραβώντας την “εσωτερική λαβή”. Και στις δύο μεθόδους ο τρόπος ανοίγματος των φύλλων είναι απολύτως αφανής. Είναι συνήθης, για λόγους υγιεινής, η τοποθέτηση ανοξείδωτου προφίλ στην απόληξη του πάγκου για την αποφυγή συσσώρευσης μικροβίων. Αν το δάπεδο έχει αποξηλωθεί σε προηγούμενο στάδιο, είναι η κατάλληλη στιγμή για τοποθέτηση νέου. Οι συνηθέστερες επιλογές είναι φυσικό ξύλο, ή οι οικονομικότερες λύσεις των πλακιδίων, του πατητού τσιμεντοκονιάματος με γυαλιστερό τελείωμα και του πολυστρωματικού υλικού (laminate). Σε κάθε περίπτωση, το δάπεδο της κουζίνας χρειάζεται να είναι ανθεκτικό στις κρούσεις και στην επαφή με το νερό και να καθαρίζεται εύκολα, καθώς η υγιεινή αποτελεί προτεραιότητα.
 
7. Σύνδεση συσκευών

Η επιτυχία σ’ αυτό το στάδιο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την οργάνωση και επίβλεψη των εργασιών που προηγήθηκαν, ώστε οι παροχές να έχουν εξασφαλιστεί με ακρίβεια στις σωστές θέσεις, να έχουν ληφθεί σωστά οι διαστάσεις εντοιχισμού για κάθε συσκευή και να έχουν προκύψει τα κατάλληλα κουτιά για να τις παραλάβουν. Ειδικά για τις μικρές κουζίνες είναι σκόπιμο να υπάρχει ένα σχέδιο αποσύνδεσης και “εξόδου” κάθε συσκευής από το χώρο της κουζίνας, σε περίπτωση βλάβης. Ακολουθεί η σύνδεση του νεροχύτη και της μπαταρίας του με το σύστημα ύδρευσης και αποχέτευσης. Το στάδιο εργασιών ολοκληρώνεται με την επένδυση της τοιχοποιίας μεταξύ πάγκου και κρεμαστών ερμαρίων. Η κατακόρυφη αυτή επιφάνεια, η “πλάτη” της κουζίνας, συνδεδεμένη με το διεθνή όρο “backsplash”, καταλαμβάνει όλο το μήκος της κουζίνας, όπου υπάρχει επαφή με τοίχο, και έχει τυπικά ύψος 60 εκατοστών περίπου. Η εξασφάλιση υγιεινής, υδατοστεγανότητας και εύκολου καθαρισμού είναι μείζονος σημασίας, λόγω της εγγύτητας αυτής της επιφάνειας με το νεροχύτη και τον πάγκο εργασίας. Γι’ αυτό το σκοπό, επενδύεται με λείο γυαλιστερό υλικό, όπως πλακίδια. Άλλες επιλογές είναι η επένδυση με ανοξείδωτο υλικό ή καθρέπτη. Σε κάθε περίπτωση, ο αρμός στην επαφή της πλάτης με τον πάγκο σφραγίζεται με στεγανοποιητικό ελαστικό πολυουρεθανικό υλικό. Επίτευγμα της σύγχρονης τεχνολογίας είναι τα ομογενή υλικά τύπου corian που δέχονται επεξεργασία, ώστε πάγκος και πλάτη να αποτελούν ενιαίο τεμάχιο, αντιμετωπίζοντας έτσι την υγρασία, κυρίως γύρω από το νεροχύτη.

Επίτευγμα της σύγχρονης τεχνολογίας είναι τα ομογενή υλικά τύπου corian που δέχονται επεξεργασία, ώστε πάγκος και πλάτη να αποτελούν ενιαίο τεμάχιο.

8. Χρωματισμοί και επενδύσεις

Για τους τοίχους της κουζίνας, αν αυτή είναι ενιαία με το χώρο διημέρευσης, η τάση είναι να επιλέγεται κάποιο χρώμα ταιριαστό. Σε κάθε περίπτωση, λόγω του αυξημένου χρόνου παραμονής των ενοίκων στην κουζίνα σε σχέση με το παρελθόν, υπάρχει η τάση να επιλέγονται χρώματα ουδέτερα και ξεκούραστα, ενώ η μεγάλη ποικιλία σε υλικά για πάγκο και ντουλάπια δίνει αφορμές για ευχάριστους συνδυασμούς. Ένα νέο τεχνολογικό προϊόν είναι τα οικολογικά πλαστικά χρώματα τοίχου, που μπορούν να καθαριστούν με νερό, δεν απορροφούν τους λεκέδες και ενδείκνυνται για το χώρο μαγειρέματος. Καινοτομία αποτελεί επίσης η εμφάνιση στο εμπόριο χρωμάτων που βελτιώνουν την ποιότητα του αέρα στον εσωτερικό χώρο, απορροφώντας πτητικές οργανικές και συνθετικές ενώσεις, που εκπέμπονται από επενδύσεις, κινητό εξοπλισμό και συσκευές. Άλλη διαδεδομένη λύση είναι η επένδυση πλακιδίων στους τοίχους της κουζίνας. 
Αν το υφιστάμενο δάπεδο προβλέπεται να διατηρηθεί, στη στάδιο αυτό υφίσταται επεξεργασία και συντήρηση με συσκευές λείανσης και γυαλίσματος.

Ανάλογα με το στιλ του χώρου επιλέγονται τα έπιπλα, τα χρώματα, οι ηλεκτρικές συσκευές, τα δάπεδα και οι επενδύσεις της πλάτης της κουζίνας.

9. Αντικατάσταση κουφωμάτων, φυσικός αερισμός και φωτισμός

Ο φυσικός αερισμός και φωτισμός της κουζίνας είναι μείζονος σημασίας και ομοίως, η διατήρηση της θερμοκρασίας στο χώρο σε ικανοποιητικά επίπεδα για το χρήστη και για τα τρόφιμα που αποθηκεύονται. Σε μεγάλο πλήθος ανακαινίσεων κουζίνας περιλαμβάνεται αντικατάσταση των κουφωμάτων με διπλά ή και θερμοδιακοπτόμενα κρύσταλλα και ενεργειακά προφίλ. Παράλληλα με τα πλαίσια αλουμινίου, κερδίζουν έδαφος τα PVC, με ικανοποιητική ενεργειακή συμπεριφορά, ιδανικά για ανοιγόμενα φύλλα. Για την επάρκεια φυσικού αερισμού στην κουζίνα, χωρίς να διακυβεύεται η στάθμη υγιεινής από την εισαγωγή σκόνης, συνιστώμενη επιλογή είναι οι σήτες. Μάλιστα, σε ανοιχτόχρωμες αποχρώσεις οι σήτες μπορούν να καλύπτουν το άνοιγμα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, χωρίς να εμποδίζουν το φυσικό φωτισμό της κουζίνας. Δεδομένου ότι η αντικατάσταση του δαπέδου είναι πιθανό να επηρεάσει τις διαστάσεις του νέου κουφώματος, όταν πρόκειται για μπαλκονόπορτα, είναι κρίσιμο να υπάρχει ενημέρωση και η αποτύπωση των ανοιγμάτων να γίνεται με τη νέα τελική στάθμη του δαπέδου.
 
10. Σύνδεση φωτιστικών σωμάτων

Δεν θα ήταν υπερβολικός ο ισχυρισμός ότι η κουζίνα είναι ένα οικιακό εργαστήριο. Για την απρόσκοπτη λειτουργία της απαραίτητη προϋπόθεση είναι η πρόβλεψη επαρκούς φωτισμού. Πέραν του φυσικού φωτισμού, ο οποίος εξασφαλίζεται μέσω των κουφωμάτων, για τον τεχνητό φωτισμό αποδεικνύεται ότι η λύση του κεντρικού φωτιστικού, που συνηθιζόταν παλαιότερα, δεν καλύπτει τις σύγχρονες ανάγκες. Αυτό που χρειάζεται μια σύγχρονη κουζίνα είναι προσαρμοσμένο φως, αφενός διάχυτο από ψηλά, αφετέρου συγκεντρωμένο επάνω από τον πάγκο εργασίας και το χώρο φαγητού, ώστε να περιορίζεται η σκιά μπροστά από τον άνθρωπο. Η πλέον αποτελεσματική επιλογή είναι ο κρυφός φωτισμός κάτω από τα κρεμαστά ερμάρια, σημειακός, μορφής σποτ ή γραμμικός, μορφής ταινίας. Αντίστοιχα, σημειακές και γραμμικές φωτεινές πηγές εγκαθίστανται στην οροφή και μάλιστα αν έχουν διαμορφωθεί ως “κρυφός” φωτισμός εντός γυψοσανίδας, το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό. Για κρεμαστά φωτιστικά, ενδείκνυνται οι λάμπες αλογόνου, των οποίων το φως προσομοιάζει στο φυσικό και δεν αλλοιώνει τα χρώματα. Διακόπτες ρύθμισης έντασης (dimmer) επιτρέπουν έλεγχο στο οπτικό αποτέλεσμα και προσαρμογή στις ανάγκες κατά τη διάρκεια της ημέρας, ενώ πολλαπλά ανάμματα συνεπάγονται εξοικονόμηση ενέργειας, καθώς λειτουργεί μόνο όποια φωτεινή πηγή χρειάζεται κατά περίπτωση.
 
Τα βήματα για την ανακαίνιση μιας κουζίνας είναι μεν διακριτά και προτείνεται να τηρείται σειρά προτεραιότητας στην εκτέλεσή τους, αλλά υπάρχει αλληλοεπικάλυψη μεταξύ τους και δεν είναι λίγες οι φορές που μια αλλαγή ανατροφοδοτεί το σύστημα με νέα δεδομένα, επηρεάζοντας έτσι μια επιλογή που έγινε σε προηγούμενο στάδιο. Η πολυπλοκότητα της διαδικασίας καθιστά κρίσιμη την ύπαρξη κεντρικού, αναλυτικού και λεπτομερούς σχεδιασμού και τη συνεργασία πελάτη, μηχανικού και τεχνικών.

Στην κουζίνα του μέλλοντος προβλέπεται οι συσκευές που συντονίζουν τις βασικές λειτουργίες να προγραμματίζονται μέσω εξειδικευμένων εφαρμογών στο κινητό τηλέφωνο.

Η “έξυπνη” κουζίνα
 
Αν η τάση των ημερών είναι η ανακαίνιση της κουζίνας, η κουζίνα του μέλλοντος εξελίσσεται από “καρδιά” σε “εγκέφαλο” του σπιτιού. Το μοντέλο της “έξυπνης” κουζίνας γίνεται σταδιακά πραγματικότητα μέσω πλήθους αυτοματισμών και παραμέτρων που μπορούν να ελεγχθούν από απόσταση. Ορισμένες συσκευές και διατάξεις αποσκοπούν στην αύξηση της στάθμης ασφαλείας στην κουζίνα, με ανιχνευτές καπνού, διαρροής αερίων και επικίνδυνων εκπομπών και ενημέρωση αν κάποια συσκευή έχει μείνει ανοιχτή, ή αν κάποιο άνοιγμα έχει παραβιαστεί, μέσω εφαρμογής εγκατεστημένης στο κινητό τηλέφωνο. Άλλες συσκευές διευκολύνουν καθημερινές εργασίες, όπως οργάνωση καταλόγου προμηθειών και δυνατότητα μαγειρέματος χωρίς φυσική παρουσία στην κουζίνα, με ρύθμιση παραμέτρων μέσω εφαρμογής. Είναι φανερό ότι τα υλικά, οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις και οι ενεργειακές απαιτήσεις της κουζίνας του μέλλοντος αναμένεται να γίνουν εξαιρετικά πολύπλοκες, συνεπώς ο σχεδιασμός με προσοχή στη λεπτομέρεια θα είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαίος.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Architectural Record, The intersection of universal design and sustainable living, December 2015.
• Rebecca Senyard, 9 plumbing tips to consider when doing a kitchen renovation, The Plumbette, May 2013.
• Bryan Sebring, 9 Top trends in kitchen design for 2018, https://sebringdesignbuild.com
• Lee Wallender, Top 7 countertops for your kitchen, the spruce, October 2016, https://www.thespruce.com/
• https://www.archdaily.com/
• https://www.houseplanshelper.com/
• https://www.idealhome.co.uk/
• https://www.thisoldhouse.com/
• https://freshome.com/
• https://www.housebeautiful.com/
• https://www.thebalance.com/
• https://www.architecturaldigest.com/
• http://www.ktirio.gr/
 
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ ΣΤΟ “ΚΤΙΡΙΟ”

• Η κουζίνα του μέλλοντος. Τάσεις, εγκαταστάσεις, υλικά.
Τεύχος 4/2015, σελ. 81.
• Εξοικονόμηση ενέργειας στην κουζίνα. Ιδέες για οικολογικό σχεδιασμό.
Τεύχος 3/2013, σελ. 73.
• Ανακαίνιση κουζίνας.
Τεύχος 9/2009, σελ. 129.